– انواع مدلهای تحلیل پوششی داده ها

متن فوق بخش هایی از این پایان نامه بود

لینک متن کامل این پایان نامه با فرمت ورد

مقیاس این می باشد که ستاده ها متناسب با نهادهها تغییر نکنند. فرض بازدهی ثابت نسبت به مقیاس تنها در صورتی قابل اعمال می باشد که بنگاهها در مقیاس بهینه اقدام کنند. مسایل متفاوتی از قبیل آثار رقابتی، محدودیتها و غیره موجب میشوند بنگاهها در مقیاس بهینه اقدام نکنند. بهره گیری از فرض بازده ثابت نسبت به مقیاس، زمانی که تمام بنگاهها در مقیاس بهینه فعالیت نمی نمایند، مقادیر محاسبه شده برای کارایی فنی را دچار اختلال خواهد نمود. (خواجوی و همکاران، 1389)

بطور کلی، کارایی معرف نسبت ستانده ها در مقایسه با استاندارد مشخص و موجود می باشد. مبنای چنین حد مطلوبی می تواند با روش تحلیل نسبت و روش تحلیل مرزی تدوین گردد. روش تحلیل نسبت یکی از قدیمی ترین روشهای اندازه گیری کارایی در سطح واحدهای اقتصادی می باشد که با محاسبه بعضی از شاخصهای مالی بانکها مانند شاخص کفایت سرمایه و مقایسه این نسبتها با شاخصهای استاندارد صنعت بانکداری، درمورد کارایی یا ناکارایی بانکهای مورد مطالعه اظهارنظر میگردد. اشکال اساسی این روش این می باشد که با انتخاب چند نسبت جزئی نمیتوان درمورد ابعاد گوناگون عملکرد یک شرکت اطلاعات کاملی بدست آورد.

در روش تحلیل مرزی، با برآورد توابع تولید یا تابع هزینه یا سود، مرزی را بعنوان مرز کارایی یک شرکت یا گروهی از شرکتها مشخص میکنند و شرکتی که در این مرز فعالیت دارند بعنوان شرکت کارا و شرکت که خارج از آن قرار دارند بعنوان شرکت ناکارآمد شناخته میشوند. روشهای تخمین تابع تولید یا مرز کارایی، به دو روش پارامتریک و روشهای ناپارامتریک تقسیم میشوند.

در رویکرد پارامتریک، برای تخمین زده گردد و به این وسیله اندازه ناکارایی واحدها را به عوامل تصادفی و عوامل ناکارایی نسبت دهد. مهمترین ایراد روشهای پارامتریک، فرضهای مختلفی می باشد که برای توابع و جزء ناکارایی در نظر میگیرند. فروض مختلف، تخمین های بسیار متفاوتی را ایجاد و امکان مقایسه عملی بین شرکت را با مشکل مواجه می کند. (باصری و همکاران، 1389)

از سوی دیگر تحلیل پوششی داده ها به عنوان ابزار مهمی برای ارزیابی واحدهای تصمیم گیری و بهبود عملکرد عملیات تولیدی و خدماتی شناخته شده می باشد. این روش بطور گسترد های در ارزیابی عملکرد سازمان های تولیدی و خدماتی بکار می رود. تحلیل پوششی داده ها مجموعه ای از مدل های برنامه ریزی ریاضی می باشد که با توجه نهاده ای  ستاده ای به واحدهای تصمیم گیری، آنها را مورد ارزیابی نسبی قرار می دهد.

در تعریف دیگری تحلیل پوششی داده ها یک روش تحلیلی بهره وری چند معیاره برای اندازه گیری کارایی نسبی مجموعه ای از واحدهای تصمیم گیری همگن اظهار شده می باشد.  در این صورت ارتباط کارایی با معیارهای چندگانه ورودی و خروجی به صورت زیر تعریف می گردد.

(فرمول 2-11)

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

این تعریف کارایی برای نخستین بار توسط فارل ارائه گردید و با نام مرز کارایی فارل  شناخته می گردد. با بهره گیری از روابط ریاضی، مرز کارا تعیین و بر اساس ملاک دور افتادگی واحد تصمیم گیرنده از مرز یاد شده، کارایی آن اندازه گیری میشود. (فضلی و منصوری، 1388)

فارل (1975) برای نخستین بار روشهای ناپارامتریک را برای سنجش کارایی مطرح نمود. وی پیشنهاد نمود تا برای سنجش سطح کارایی یک واحد خاص، عملکرد آن واحد با عملکرد بهترین واحدهای موجود در آن سازمان مقایسه گردد. این روش، شامل مفاهیم تابع تولید مرزی می باشد که به عنوان شاخصی برای سنجش کارایی بکار می رود. روش تحلیل پوششی داده ها بعنوان یکی از روشهای ناپارامتریک، محاسبه ارزیابی سطوح کارایی را در داخل یک گروه از فعالان اقتصادی در درون یک سازمان نشان میدهد. این روش توسط رودس در سال 1978 گسترش پیدا نمود. وی بر مبنای برنامه ریزی خطی به تعیین مرز تولید و رتبه بندی واحدهای مورد مطالعه می پردازد. با بهره گیری از این رویکرد، هنگام اندازه گیری کارایی، نوع بازده نسبت به مقیاس تولید را نیز می توان به تفکیک بنگاهها ارائه نمود. کاربرد مهم این روش در بنگاههای غیرانتفاعی و خدماتی می باشد که نمیتوان عملکرد آنرا با یک مقیاس(برای نمونه واحد پول) ارزیابی نمود و در این قبیل تحلیلها چند نهاده و ستانده مجزا از ترکیب ستانده ها مورد مطالعه قرار میگیرد. (باصری و همکاران، 1389)

از روش های مختلف مانند روش های پارامتری (روش تا بع تولید مرزی قطعی وتصادفی ) و روش ها ی ناپارامتری (روش وصل نقاط حدی،تاکسونومی عددی وروش تحلیل پوششی داده ها) می توان به رتبه بندی و تعیین کارایی پرداخت. این روش ها هرکدام مزایا و معایب خاص خود را دارا هستند، از آن جا که روش های ناپارامتری مبتنی بر یک سری بهینه سازی اند، برای محاسبه کارایی نسبی از آن ها بهره گیری می گردد . عبارت نسبی در جمله بالا بسیار مهم می باشد زیرا کارایی به دست آمده در این روش، نتیجتاً مقایسه بنگا ههای موجود با همدیگر را نشان می دهد. پس، در صورتی که تعدادی از مشاهدات حذف و یا تعداد آ نها اضافه گردد، ممکن می باشد مقدار کارایی محاسبه شده نیز تغییر و کم یا زیاد گردد. از این حیث کارایی به دست آمده نسبی می باشد نه مطلق . در روشها ی غیر پارامتری نیاز به انتخاب فرم تابع نبوده و محدودیتی نیز برای تعداد ستانده وجود ندارند. از میان سه روش ارزیابی ناپارامتری؛ تحلیل پوششی داده ها، وصل نقاط حدی و تاکسونومی عددی، روش تحلیل پوششی داده ها با در نظر داشتن مبانی برنامه ریزی ریاضی در هر مدل، ارزیابی مناسبتری از دو روش دیگر پدید می آورد. (عیسی زاده و خسروی، 1390)