در  امر تولید، همواره بشر به دنبال روش هایی بوده می باشد که با حداقل بهره گیری از منابع فیزیکی، انسانی و مالی حداکثر بازده را بدست آورد  و در این ارتباط مفاهیمی مانند کارایی، بهره وری و اثربخشی در ادبیات مدیریت و سایر علوم کم و بیش، بکار گرفته شده می باشد. این مفاهیم همگی به دنبال بهره برداری مطلوب منابع در راستای اهداف مؤسسه می باشند و اگر چه تعاریف آنها مختلف می باشند لیکن گاه به اشتباه در بعضی کتب و مقالات جایگزین یکدیگر شده اند. شاید به گونه رسمی و جدی نخستین بار لغت بهره وری[1] در مقاله ای توسط فردی به نام کوئیزنی [2] در سال 1766 میلادی ارائه گردید و بعد از گذشت بیش از یک قرن در سال 1883، فردی به نام لیتر[3] بهره وری را به صورت، قدرت و توانایی تولید کردن تعریف نمود.

از اوایل قرن بیستم، این واژه مفهوم دقیقتری پیدا نمود و به معنای ارتباط ای بین ستاده (محصول) و عوامل بکار رفته برای تولید آن محصول معرفی گردید، که البته این تعریف توسط فردی به نام ارلی[4] در سال 1900 ارائه گردید. در سال 1950 سازمان همکاری و توسعه اقتصادی OECD [5] تعریف کاملتری از بهره‎وری را به این شکل ارائه نمود که در واقع بهره وری، تولید متوسط یک عامل تولیدی می باشد (امامی، 1375،25).

بهره وری را طبق تعریف های ارائه شده، نسبت ستاده (محصول) به نهاده گویند. بهره وری مقدار تولید شده یا ستاده نیست، بلکه معیاری می باشد که نحوه ترکیب و بکارگیری منابع مصرفی با یکدیگر برای دستیابی به یک نتیجه مورد انتظار خاص و یا تعادل بین تمام عوامل تولید به نحوی که بیشترین نتایج با کمترین کوشش حاصل گردد، را اظهار می کند. بهره وری به صورت نسبت ستاده به نهاده می باشد و نهاده های زیادی را می تواند شامل گردد. این متغییرهای متعدد و مؤثر در هر کدام از این نسبت ها می توانند متضمن کیفیت، گستردگی عملیات، اندازه حجم مصرف، موجودی و ظرفیت تولید تجهیزات سرمایه ای، سطح مهارت نیروی کار و … باشد. اما کارایی انجام بهتر آن چیز که صورت گرفته می باشد، یعنی تمرکز بر هزینه ها می باشد و دنبال راهکارهایی برای کاهش اتلاف منابع می باشد. کارایی کوشش در ارتقای بنگاه ها، ادارات، مؤسسات و بطور کلی واحدهای تصمیم ساز دارد و بهره وری به مقایسه کارایی یک بنگاه (سازمان) طی دو زمان متفاوت و یا مقایسه کارایی دو بنگاه (سازمان) نسبت به یکدیگر در یک زمان می باشد و به بیانی دیگر، بهره وری مقایسه کارایی می باشد و افزایش بهره وری به عوامل تولید وابسته می باشد(ابطحی و همکار، 1375،9).

تاثیر[6] دنبال بهینه کردن می باشد و به فرصت های ایجاد درآمد، از طریق تغییرات خصوصیات اقتصادی محصولات موجود می نگرد. اثربخشی دنبال این نیست که کار را چگونه انجام بدهد، بلکه تعیین کردن محصولاتی می باشد که بهترین نتایج اقتصادی را دارند و یا قادر به نتایج اقتصادی فوق العاده تری هستند اگر چه ممکن می باشد مؤسسه ای کالا و خدمات را بطور کارا تولید کند، اما ممکن می باشد اثربخش نباشد و همچنین کارآمدترین مؤسسه می تواند به بقا خود ادامه دهد حتی اگر اثربخش نباشد. بنیاد و اساس موفقیت، اثربخشی می باشد. اثربخشی از درجه و اندازه نیل به اهداف تعیین شده به دست می آید و نشان می دهد که تا چه اندازه از کوشش های انجام شده، نتایج مورد نظر حاصل شده می باشد. در واقع اثربخشی مرتبط با عملکرد و فراهم آمدن رضایت بشر از کوشش های انجام شده می باشد و کارایی مرتبط با بهره برداری صحیح از منابع می باشد. بهره وری ترکیبی از کارایی و اثربخشی می باشد و هر دو معقوله را در بر دارد.

بر این اساس، مفهوم بهره وری سنجش و ارزیابی بازده و نتایج فعالیت های یک سازمان نسبت به حجم منابع مصروفه را در پی خواهد داشت.

اثربخشی + کارایی = بهره وری

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

اثربخشی = اجرای کارهای درست

کارایی = اجرای درست کارها

در مباحث تولید در سطح اقتصاد خرد یک بنگاه را در نظر بگیرید، بنگاه در صدد این می باشد که نهاده‎هایش (سرمایه، نیروی انسانی، سوخت و …) را به محصول تبدیل کند، مطالعه عملکرد بنگاه راه های مختلفی دارد که یک معیار مرسوم بهره وری، یعنی نسبت محصول به نهاده می باشد که هرچه این نسبت بزرگتر باشد، بیانگر بهره وری بالاتر بنگاه می باشد. این یک معیار نسبی می باشد، به عنوان مثال در بهره وری، عملکرد دو بنگاه را در یک سال و یا عملکرد یک بنگاه را در دو زمان (دو سال) مورد مطالعه قرار می‎دهیم. در زمانی که یک محصول و یک نهاده وجود داشته باشد، محاسبه نسبت بهره وری کار آسانی می باشد، اما اگر چند نهاده و چند محصول داشته باشیم، می بایستی از شاخص بهره وری کل عوامل بهره گیری کنیم. همچنین نسبت های سنتی شاخص بهره وری همچون بهره وری نیروی کار، بهره وری سوخت در نیروگاه ها، بهره‎وری در زمین کشاورزی مطرح هستند که به عنوان معیار جزیی بهره وری شناخته شده اند و زیرا فقط یک نهاده را در نظر می گیرند، از توانایی بالایی برخوردار نیستند (عین علیان، 1387،67).

[1] – Productivity.

[2] – Queasny.

[3] – Liter.

[4] – Early.

[5] – Organization for economic cooperation and development.

[6] – Effectivens.

 متن فوق بخش هایی از این پایان نامه بود

لینک متن کامل این پایان نامه با فرمت ورد